Văn hóa

白酒 (báijiǔ) là rượu trắng mạnh truyền thống của Trung Quốc, thường được phục vụ trong các buổi tiệc kinh doanh hoặc họp mặt gia đình. Uống nó được coi là thể hiện sự tôn trọng và cam kết. Nó mạnh hơn nhiều so với rượu vang hay bia, và mang tính nghi thức.

Năm sinh của mỗi người được gán một con vật trong Thập Nhị Địa Chi: 鼠 (Tý), 牛 (Sửu), 虎 (Dần), 兔 (Mão), 龍 (Thìn), 蛇 (Tỵ), 馬 (Ngọ), 羊 (Mùi), 猴 (Thân), 雞 (Dậu), 狗 (Tuất), 豬 (Hợi). Nó ảnh hưởng đến tính cách theo quan niệm truyền thống.

Cắm đũa dựng đứng trong bát cơm trông giống đồ cúng người đã khuất và rất bất lịch sự. Hãy luôn đặt đũa nằm ngang trên miệng bát hoặc để bên cạnh bát. Đây là quy tắc ăn uống cơ bản mà người Trung Quốc dạy cho trẻ em.

Khi ai đó nói "干杯" (gānbēi), nghĩa là uống cạn ly để thể hiện sự tôn trọng hoặc chúc mừng. Đây là một phần quan trọng trong văn hóa ăn uống xã giao của người Trung Quốc, thường gặp trong tiệc tùng hoặc bữa ăn kinh doanh.

Trong truyền thống Trung Quốc, 六合 (liù hé) tượng trưng cho sáu hướng: trên, dưới, đông, tây, nam, bắc, gộp lại nghĩa là "cả vũ trụ". Tháp và chùa thường có số tầng mang ý nghĩa may mắn như 8. Hiểu điều này giúp bạn cảm nhận sâu hơn kiến trúc tâm linh.

Khi thăm người bệnh, hãy mang mía (甘蔗 gānzhe) hoặc nho để tượng trưng cho sự "phục hồi mạnh mẽ". Tránh quả lê (梨 lí) vì nó nghe giống "chia ly" (离 lí). Cũng nên tránh hoa trắng, vì chúng chỉ được dùng trong tang lễ.

中秋節 (Zhōngqiū Jié) diễn ra vào tháng 8 âm lịch. Gia đình sum vầy dưới trăng, ăn bánh trung thu (月餅 yuèbǐng), và trẻ em trang trí đèn lồng rực rỡ. Nó tượng trưng cho đoàn tụ và may mắn.

Đừng tặng quà chứa số 4, vì nó nghe giống "chết". Cũng tránh đồng hồ (鐘 zhōng) vì nghe giống "gửi đến đám tang". Quà tốt bao gồm: những thứ đỏ, vàng, sách dày, hoặc rượu.

身份證 (shēnfèn zhèng) là căn cước công dân ở Trung Quốc. Người dân thường phải mang theo để vào khách sạn, mở tài khoản ngân hàng, hoặc khi cảnh sát kiểm tra. Không có nó có thể gây rắc rối.

Trao đổi, nhận danh thiếp, hoặc đưa quà bằng hai tay được coi là tôn trọng và lịch sự. Dùng một tay bị xem là thiếu tôn trọng, đặc biệt với người lớn tuổi hoặc cấp trên. Đây là phép xã giao phổ biến trong văn hóa Trung Quốc.

Trong văn hóa Trung Quốc, số 8 (bā) nghe giống "phát tài" nên rất được ưa chuộng. Ngược lại, số 4 (sì) nghe giống "tử" (chết) nên nhiều người tránh. Bạn sẽ thấy nhiều tòa nhà bỏ qua tầng 4, hoặc giá cả thường có chứa số 8.

Trong lễ cưới truyền thống, cô dâu chú rể dâng trà hoặc bánh cho người lớn; khi người lớn uống/ăn, đó là sự chấp nhận chính thức và lời chúc phúc dành cho đôi vợ chồng. Nghi thức này gọi là 敬茶 (jìng chá, kính trà/dâng trà) và thể hiện sự tôn trọng cùng lòng biết ơn.

Nhân viên cửa hàng, khách sạn, hoặc cơ quan nhà nước yêu cầu 身份证 (shēnfèn zhèng) là tuân theo quy định pháp luật, không phải dòm ngó. Đó là chuyện bình thường và bạn nên mang theo. Một số nơi có thể từ chối phục vụ nếu bạn không có.

Khi tặng tiền (thường trong 紅包 hóngbāo), luôn dùng số chẵn vì nó biểu tượng cho sự hoàn hảo và may mắn. Tránh số lẻ, đặc biệt là số 4 hoặc bất kỳ số nào chứa 4. Số 8, 88, 888 được ưa thích nhất.

周歲 (zhōusuì, tuổi tính theo âm lịch) là cách truyền thống. Bạn được coi là 1 tuổi khi sinh ra, và tăng 1 tuổi vào Tết nguyên đán chứ không phải sinh nhật. Ngày nay cả hai cách được dùng, nhưng tuổi âm lịch vẫn quan trọng trong các dịp.

Câu phổ biến nhất là "恭喜發財" (gōngxǐ fācái, chúc bạn thịnh vượng) hoặc "新年快樂" (xīnnián kuàilè, chúc mừng năm mới). Tránh nói về bệnh tật, cái chết, hoặc bất kỳ điều gì tiêu cực. Lời chúc phản ánh mong muốn cho một năm tốt lành.

大掃除 (dà sǎochú, dọn dẹp toàn bộ) trước Tết dùng để xua đuổi tà khí cũ và đón tài lộc mới. Không được dọn dẹp hoặc quét nhà trong 3 ngày đầu Tết vì sợ cuốn đi may mắn. Các gia đình chuẩn bị rất kỹ lưỡng.

Tặng 鐘 (zhōng, đồng hồ) nghe giống "chết" (終 zhōng). Tặng 傘 (sǎn, ô) nghe giống "rời xa" (散 sàn). Thay vào đó, chọn quà như 錢 (qián, tiền), 茶 (chá, trà), hoặc 書 (shū, sách).

身份证 (shēnfèn zhèng) được yêu cầu cho hầu như mọi giao dịch: mở tài khoản ngân hàng, đăng ký điện thoại, thuê khách sạn, thậm chí mua vé tàu. Nó chứa mã số 18 chữ số mã hóa ngày sinh, nơi sinh, và giới tính.

Từ chối trực tiếp được coi là thô lỗ. Thay vào đó, dùng "再考慮一下" (zài kǎolǜ yíxià, "tôi sẽ cân nhắc thêm"), "可能有點困難" (kěnéng yǒudiǎn kùnnan, "có thể hơi khó khăn"), hoặc chỉ nói "謝謝" (xièxie, cảm ơn) mà không cam kết.

孝 (xiào, hiếu thảo) là một giá trị trung tâm. Người lớn tuổi được tôn trọng tối đa; gọi cha mẹ của người khác là "叔叔" (shūshu, chú) hay "阿姨" (āyí, cô/dì) là phép lịch sự đúng mực. Chăm sóc cha mẹ là bổn phận đạo đức chứ không phải lựa chọn.

春節 (Chun Jie) là lễ hội lớn nhất, kéo dài 15 ngày. Gia đình đoàn tụ, dọn dẹp nhà để xua đuổi tà khí cũ, tặng 紅包 (hóngbāo, lì xì tiền mặt). Màu đỏ biểu tượng may mắn và sự thịnh vượng.

Số 8 (八 bā) được yêu thích vì âm của nó giống "phát tài" (發財). Ngược lại, số 4 (四 sì) được tránh vì nghe giống "chết" (死 sǐ). Điều này ảnh hưởng đến giá nhà, biển số xe, và các dịp quan trọng.

Tại bàn ăn, người lớn có thể nói "请" (qǐng = mời) hoặc "慢慢吃" (màn man chī = ăn từ từ) để mời người khác ăn trước. Ăn xong, hãy đặt đũa gọn gàng để báo hiệu đã dùng bữa. Đừng bao giờ cắm đũa dựng đứng trong bát cơm, vì hình ảnh đó giống như cắm hương trong lễ tang.

Tên người Trung Quốc được chọn cẩn thận dựa trên phong thủy, âm thanh và ý nghĩa của các chữ. Người ta không đổi tên một cách dễ dàng vì điều đó được coi là khép lại vận mệnh cũ và mở ra vận mệnh mới. Nhiều gia đình mời thầy đặt tên để chọn tên.

Tết Trung Thu (中秋节 zhōngqiū jié) diễn ra vào tháng 8 âm lịch. Gia đình quây quần ăn 月饼 (yuèbǐng = bánh trung thu) dưới trăng. Trẻ em chơi 灯笼 (dēnglong = đèn lồng). Lễ hội mừng sự đoàn tụ và mùa thu hoạch.

Sinh nhật (生日 shēngrì) ở Trung Quốc ít được coi trọng như phương Tây. Thay vì bánh sinh nhật với nến, ăn 长寿面 (chángshòu miàn = mì sống thọ) để cầu sống lâu. Bánh được phục vụ sau bữa cơm chính, không phải dấu hiệu chính của lễ kỷ niệm.

Rồng (龙 lóng) là biểu tượng tốt lành, quyền lực, và may mắn, không phải xấu như trong nhiều nền văn hóa phương Tây. Được coi là biểu tượng của nhà vua. Năm Rồng (龙年) được cha mẹ Trung Quốc mong muốn để có con.

Xưng hô phức tạp: 大妈/小妈 (dà/xiǎo mā) = các chị/em dâu mẹ chồng; 表哥/堂哥 (biǎo/táng gē) = anh họ từ phía mẹ/cha. Tên gọi khác nhau tùy mối quan hệ gia đình. Việc dùng đúng xưng hô rất quan trọng để thể hiện tôn trọng.

Không tặng 4 cái gì cả (4 nghĩa là chết). Tránh đồng hồ (钟 zhōng = giống "chết" sǐ). Tặng quà bằng hai tay như dấu hiệu tôn trọng. Số lượng quà chẵn là tốt, trừ 4.

Ở Trung Quốc, theo truyền thống một đứa trẻ sơ sinh được coi là 1 tuổi (không phải 0). Tuổi mụ tăng lên vào dịp Tết Âm lịch chứ không phải vào ngày sinh dương lịch, nên bạn có thể "thêm một tuổi" vào Tết, không phải vào sinh nhật dương lịch.

Người Trung Quốc thường hạ thấp bản thân khi trò chuyện: nói khiêm tốn về đứa con (vốn rất giỏi giang) của mình, hoặc bảo món quà của mình "不值钱" (bù zhí qián = chẳng đáng giá bao nhiêu). Đây là biểu hiện của sự lịch sự, chứ không phải tự ti.

Tết Âm lịch (春节 chūnjié) là lễ hội lớn nhất. Màu đỏ tượng trưng cho may mắn. Người lớn tặng tiền trong 红包 (hóngbāo = bao lì xì đỏ) cho trẻ em. Tránh nói về cái chết hoặc số 4.

Người Trung Quốc thường dùng 男/女朋友 (nán/nǚ péngyou = bạn trai/bạn gái), hoặc 爱人 (àirén = bạn đời, vợ/chồng) trong một số ngữ cảnh. Không dùng từ chỉ vợ/chồng trừ khi cặp đôi đã thực sự kết hôn.

Số 4 (sì) bị tránh vì âm thanh giống "chết" (死 sǐ). Số 8 (bā) được yêu thích vì nghe giống "phát" (发 fā, phát tài, thịnh vượng). Hãy để ý đến tầng nhà, biển số điện thoại, và các ngày tháng quan trọng.

Việc xin phép (请问 qǐngwèn) thể hiện sự tôn trọng. Hãy hỏi trước khi đề cập đến tuổi tác, địa chỉ, hoặc bất cứ điều gì riêng tư. Dùng "能不能..." (néng bu néng, "Có thể... không?") thay vì hỏi thẳng "为什么..." (wèishéme, tại sao) để tỏ ra lịch sự.

中秋节 (Zhōngqiūjié) vào tháng 8 âm lịch là lễ hội mừng trăng tròn. Gia đình sum vầy, ngắm trăng, và cùng chia sẻ 月饼 (yuèbǐng, bánh trung thu) tròn, tượng trưng cho sự viên mãn và đoàn kết.

国庆节 (Guóqìngjié) vào ngày 1 tháng 10 kỷ niệm ngày thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc. Người dân được nghỉ 7 ngày (tuần lễ vàng), đi du lịch, hoặc về thăm gia đình.

Bàn ăn 圆形 (yuánxíng, hình tròn) tượng trưng cho sự viên mãn và đoàn kết của gia đình. Người lớn tuổi ngồi đối diện cửa chính. Không nên cắt cá hay đưa dao cho ai, vì điều đó tượng trưng cho sự "rạn nứt, chia lìa".

Tôn kính người cao tuổi (尊敬 zūnjìng) là giá trị cốt lõi trong văn hóa Trung Quốc. Gọi họ bằng danh xưng tương ứng tuổi tác: 爷爷 (yéye, ông ngoại/ông nội), 奶奶 (nǎinai, bà), 叔叔 (shūshu, cậu), 阿姨 (āyí, cô).

6 (liù) nghe giống "trôi chảy, suôn sẻ" (流 liú), đặc biệt được coi trọng trong kinh doanh. 9 (jiǔ) nghe giống "lâu dài, trường cửu" (久 jiǔ). Cả hai đều được ưa chuộng hơn các con số trung tính trong những quyết định quan trọng.

劳动节 (Láodòngjié) vào ngày 1 tháng 5 kỷ niệm lao động và người lao động. Đây là ngày nghỉ quốc gia kéo dài 3-5 ngày. Tương tự, 教师节 (Jiàoshījié) vào tháng 9 để tôn vinh giáo viên.

送钟 (sòng zhōng, tặng đồng hồ) nghe giống "đưa ai đó đến chết". Tương tự, không nên tặng chiếc ô (伞 sǎn) vì nó nghe như "buồn". Những loại quà này được coi là không may mắn.

Khi tặng tiền mặt trong các dịp lễ, chọn số chẵn (shuāngshù) như 200, 400, 600 yuán. Số lẻ (jīshù) bị liên kết với tang lễ. Tránh 400 vì 4 bị coi là xui xẻo.

Gọi ai đó bằng họ kèm danh xưng (ông/bà, anh/chị) thay vì tên riêng là tôn trọng. Ví dụ: 王女士 (Wáng nǚshì, Cô/Bà Wang) thay vì gọi tên. Trẻ em hay học sinh được gọi bằng họ + danh xưng hoặc tên riêng.

春节 (Chūnjié) hay Tết Nguyên Đán bắt đầu từ ngày đầu tiên của năm âm lịch. Người Trung Quốc nghỉ làm 7-8 ngày, gia đình sum vầy, ăn sủi cảo và trao "lì xì" (红包 hóngbāo) để cầu may mắn.

Trong văn hóa Trung Quốc, 8 (bā) nghe giống như "phát tài" và được coi là con số may mắn nhất. Ngược lại, 4 (sì) nghe giống như "chết" nên bị tránh trong địa chỉ, số điện thoại và quà tặng.

拱手 (gǒngshǒu, chắp tay) là cử chỉ tôn trọng cổ điển: hai tay nắm lại ở trước ngực và cúi đầu nhẹ. Ngày nay hầu như không dùng trong cuộc sống hàng ngày, nhưng xuất hiện trong phim cổ trang, võ thuật, hoặc các nghi lễ trang trọng.

Khái niệm 气 (qì) trong tiếng Trung không chỉ là "hơi thở" mà còn là "khí chất, cảm xúc". Ví dụ: 生气 (shēngqì) = "nổi giận", 客气 (kèqi) = "lịch sự". Nó là một phần của triết học Đông Á sâu sắc.

中秋节 (zhōngqiū jié) vào ngày 15 tháng 8 âm lịch là dịp để gia đình quây quần và ăn bánh trung thu (月饼 yuèbǐng). Vầng trăng tròn trong đêm này tượng trưng cho sự viên mãn và đoàn tụ.

Khi có khách, chủ nhà sẽ mời nước nóng hoặc trà (茶 chá) trong cốc. Đây không phải là một lời mời tùy chọn mà là cách chào đón khách. Khách từ chối nhẹ trước khi nhận là điều bình thường.

Trong gia đình Trung Quốc, khi ăn cơm chung quanh một bàn, người lớn tuổi hoặc người có địa vị cao nhất bắt đầu ăn trước. Các thành viên khác chỉ bắt đầu sau đó. Đây là biểu hiện của lòng hiếu kính và tôn trọng người lớn.

身份证 (shēnfèn zhèng) là bắt buộc khi mở tài khoản ngân hàng, ký hợp đồng, hay nhận phòng khách sạn. Mã số 18 chữ số mã hóa ngày sinh, nơi sinh và giới tính.

• 钟 (zhōng, đồng hồ) phát âm giống "kết thúc/chết" (终 zhōng)
• 伞 (sǎn, ô dù) phát âm giống "chia ly" (散 sàn)
• 花 (huā, hoa) màu trắng chỉ dành cho tang lễ

Những món quà này bị coi là rất xui xẻo.

Ở Trung Quốc, một số người dùng "tuổi mụ" (虚岁 xūsuì): bạn sinh ra đã được tính là 1 tuổi, và cứ mỗi dịp Tết Âm lịch lại tăng thêm 1 tuổi. Còn "tuổi thực" (实岁 shísuì) là cách tính theo kiểu phương Tây.

Trong văn hóa Trung Quốc, đưa hoặc nhận quà/danh thiếp/tiền bằng hai tay là biểu hiện của sự tôn trọng. Dùng một tay được coi là thiếu lễ phép và không trang trọng.

Trong một câu hỏi phủ định, "是的" có thể có nghĩa là "không". Ví dụ: "Bạn không muốn uống cà phê à?" → "是的" = "Đúng, tôi không muốn." Luôn chú ý đến cấu trúc câu hỏi.

春节 (chūn jié, Tết Âm lịch) là kỳ nghỉ lớn nhất ở Trung Quốc, kéo dài từ đêm Giao thừa đến ngày 15 tháng Giêng. Mọi người đoàn tụ gia đình, tặng tiền lì xì (红包 hóngbāo), và tránh những điều "xui xẻo" như quét nhà hay khóc.

Số 8 (bā) phát âm giống "phát tài" (发财 fā cái), nên được coi là con số may mắn. Ngược lại, số 4 (sì) phát âm giống "chết" (死 sǐ) nên được tránh. Điều này ảnh hưởng đến các số điện thoại, phòng khách sạn, và giá cả.