Nghe

bā (ba, 八, số 8) phát âm 'b' có giọng (dây thanh âm rung). pā (phá, 拍) phát âm 'p' không có giọng nhưng có khí. Bā nghe 'mềm' hơn, pā nghe 'cứng' hơn. Để nhận biệt, để tay vào cổ họng khi phát âm: b rung, p không.

lái (đến, 来) phát âm 'l' với đầu lưỡi nâng lên lợi sau răng. nǎi (sữa, 奶) phát âm 'n' với luồng hơi qua mũi. 'L' nghe sáng hơn; 'n' nghe có âm mũi. So sánh lǐ (理, lý lẽ) và nǐ (你, bạn) cạnh nhau.

páng (bên cạnh, 旁) kết thúc bằng -ng, một âm mũi gốc lưỡi tạo bởi phần sau lưỡi và vang ở mũi. Nó khác với âm cuối -n thường. Luyện các từ bǐng (bánh, 饼) và dōng (đông, 东) để cảm nhận vị trí phát âm đúng.

Trong câu hỏi, các trợ từ như 吗 (ma) hoặc 啊 (a) được thêm vào cuối để đánh dấu hoặc làm mềm câu hỏi. Nǐ hǎo ma? (Bạn khỏe không?) là câu hỏi chuẩn. Nǐ hǎo a? nghe ấm áp và tự nhiên hơn. Những trợ từ này là dấu hiệu của lối nói bản ngữ.

Trong câu hỏi, các trợ từ như 吗 (ma) hay 啊 (a) được thêm vào để đánh dấu hoặc làm mềm câu hỏi. Nǐ hǎo ma? (Bạn khỏe không?) nghe trung tính. Nǐ hǎo a? nghe ấm áp và tự nhiên hơn. Những trợ từ nhỏ này là dấu hiệu của lối nói bản ngữ.

jī (gà, 鸡) không bật hơi (không thoát hơi). qì (khí, 气) bật hơi rõ (có thoát hơi). Để cảm nhận, đặt bàn tay trước miệng khi phát âm: 'q' thoát hơi mát, 'j' gần như không. Mẹo dùng xúc giác này giúp luyện tai nhanh hơn.

Trong lời nói tự nhiên, de (的, sở hữu) và le (了, hoàn thành) thường đọc rất nhẹ, gần như không nghe rõ. Ngữ cảnh và trật tự từ giúp bạn hiểu: wǒ de shū (sách của tôi) vs wǒ kàn le (tôi đã xem). Hãy luyện nghe podcast để quen tai.

shī (ướt, 湿) có âm 'sh' phát với lưỡi cuốn ra sau, nghe như 'sh' trong 'ship'. sī (ti, 司) dùng âm 's' ở đầu lưỡi, nghe sắc hơn. Luyện từng cặp để phân biệt rõ.

xiǎo (nhỏ, 小) phát âm bằng phần trước lưỡi gần răng, nghe mềm. zhǎo (tìm, 找) dùng lưỡi cuốn ra sau, nghe sâu và cứng hơn. Âm 'x' nghe như tiếng xì nhẹ; 'zh' giống 'j' trong 'judge'.

Khi hai âm thanh 3 đứng liền nhau, âm đầu đổi thành thanh 2 (đi lên). Ví dụ nǐ hǎo (chào bạn) thật ra nghe giống ní hǎo. Thanh 3 đứng trước các thanh khác thường bị rút gọn còn phần xuống thấp. Nhận ra các thay đổi này giúp bạn hiểu lời nói nhanh.

Thanh 2 (đi lên: á) và thanh 3 (xuống rồi lên: ǎ) rất dễ nhầm, nhất là khi nói nhanh. Thanh 2 bắt đầu cao hơn rồi leo lên; thanh 3 bắt đầu thấp, giữ thấp lâu rồi mới lên nhẹ ở cuối. So sánh yá (牙, răng) vs yǎ (雅, thanh nhã) đến khi cảm nhận được điểm khởi đầu khác nhau.

Nhiều từ thông dụng kết thúc bằng âm 儿 (r) nhẹ, như nǚ'ér (女儿, con gái) hay huār (花儿, bông hoa), hòa vào âm phía trước. Đây không phải âm 'r' gắt; nó vê tròn âm tiết, khiến từ nghe mượt hơn. Hãy nhận ra nó qua phần đuôi âm nhẹ ở cuối từ.

Mỗi thanh trong tiếng Trung có một đường cao độ riêng: thanh 1 (mā) giữ bằng, thanh 2 (má) đi lên, thanh 3 (mǎ) xuống rồi lên, thanh 4 (mà) xuống gắt. Nghe các cặp từ như mā (妈, mẹ) vs má (麻, cây gai) nhiều lần đến khi tai phân biệt được.

x- là âm xát mặt lưỡi (phần trước lưỡi đưa lên), nghe mảnh và cao; s- là âm xát đầu lưỡi, nghe như tiếng "sssss" sắc. Ví dụ: xī (西, tây) vs sī (丝, tơ). Hãy nghe xem âm nào "nhọn" hơn.

Lời nói nhanh tự nhiên thường rút gọn các âm tiết yếu giữa các từ. Ví dụ: 你的 (nǐ de, của bạn) lướt thành "nǐd", âm de gần như biến mất. Hãy luyện với bản ghi âm tự nhiên, đừng nghe bản nói chậm.

Khi nói nhanh, người Trung Quốc thường bỏ nguyên âm yếu (schwa sound), hoặc "hợp nhất tones" giữa các từ. Ví dụ: 你的 (nǐ de, của bạn) nghe như "nǐd", không phải nǐ dé. Luyện tập bằng cách lắng nghe phần ghi âm tự nhiên, không từ từ.

q- là âm mặt lưỡi (lưỡi đưa ra trước), nghe mảnh và sáng; ch- là âm cuốn lưỡi (lưỡi cong ra sau), nghe tròn và dày. Ví dụ: qī (妻, vợ) vs chī (吃, ăn).

-ng ở cuối âm tiết nghe như "ng" trong English "sing". Đừng nhầm với -n cuối (như trong "ten"). Ví dụ: bēng (绷) vs bēn (奔). -ng tương đối dài, -n ngắn hơn và sắc hơn.

Hậu tố -er (儿化, érhuà) cuốn phần cuối âm tiết và có thể làm mờ âm cuối của nó. Ví dụ: nàr (那儿, ở đó) thay vì nà. Hãy nghe cách âm tiết được vê tròn khi gắn thêm -er.

ch- là âm cuốn lưỡi (lưỡi cong ra sau), giống "ch" tiếng Anh nhưng sâu hơn; c- là âm "ts" sắc ở răng. Ví dụ: chī (吃, ăn) vs cí (瓷, sứ). Hãy nghe âm ch cuốn và tròn so với âm c sắc và phẳng.

Khi nghe một câu dài, tone riêng lẻ khó nghe rõ. Hãy nghe "điểm dừng" tự nhiên của câu, nó sẽ giúp hiển thị tone của từ cuối cùng. Ví dụ: câu hỏi (tone 2 cuối) nghe lên, câu khẳng định (tone 4 cuối) nghe xuống.

sh- có "sh" mạnh (như tiếng English "sh"), s- là "s" sắc (như hít vào). Ví dụ: shī (诗, thơ) vs sī (丝, sợi). Cách dễ nhất: đọc theo kiểu English ra, nghe sự khác biệt.

zh- là âm cuốn lưỡi (lưỡi cong ra sau), nghe tròn và dày; z- là âm đầu lưỡi, nghe mỏng và sắc. Nghe: zhī (知, biết) vs zī (资, tài nguyên). Luyện cặp zh- và z- đi với "i".

Tone 3 (dipping) có gập xuống rồi lên ở cuối, nên nghe "yếu" hơn. Tone 4 (falling) đi thẳng xuống nên "mạnh" và nhanh chóng. Ví dụ: mǎ (马, ngựa) vs mà (骂, chửi).

Thanh 1 (cao, bằng) và thanh 2 (đi lên) nghe giống nhau nếu bạn chỉ nghe phần cuối. Hãy chú ý phần đầu: thanh 1 bắt đầu cao, thanh 2 bắt đầu thấp hơn rồi lên. Ví dụ: mā (妈, mẹ) vs má (麻, cây gai).

f (f-) phát ở môi dưới + răng trên; h (h-) phát ở phía sau cổ họng. Ví dụ: fēi (bay) vs hēi (đen). Âm f nghe có hơi gió nhẹ; h nghe thô hơn.

Phụ âm đầu r trong tiếng Trung (như trong 人) là âm cuốn lưỡi, không giống 'r' tiếng Anh. Khi nói nhanh nó có thể nghe nhẹ hơn. Nghe rén (人, người) và rèn (认, nhận ra) để làm quen.

Thanh 4 rơi đột ngột từ cao xuống thấp. Nghe bà (爸, bố) vs bā (八, số tám) để cảm nhận sự khác biệt rõ ràng. Thanh 4 nghe như một tiếng kêu dứt khoát và căng.

j, q, x (palatal) vs zh, ch, sh (retroflex) có vị trí lưỡi khác. Ví dụ: jī (gà) vs zhī (chi). Luyện tập bằng cách nghe từng cặp.

Một số âm tiết không có âm đầu rõ ràng, ví dụ ā, ē, ī, ō, ū. Chúng nghe như bắt đầu thẳng từ nguyên âm. Nghe câu: ài nǐ (yêu bạn) để quen với điều này.