Ngữ pháp

Không dùng 是 với tính từ miêu tả. 我很高兴 (tôi rất vui), không phải 我是很高兴. Chỉ dùng 是 để nhận dạng: 我是学生 (tôi là học sinh).

比 dùng để so sánh: A 比 B + tính từ/động từ + mức độ. 他比我高 (anh ấy cao hơn tôi), 这本书比那本书有趣 (cuốn sách này thú vị hơn cuốn kia). Cấu trúc: người/vật 1 + 比 + người/vật 2 + tính từ.

Trạng từ luôn đứng trước động từ, không bao giờ đứng sau. 我很快吃饭 (tôi ăn cơm rất nhanh), không phải 我吃饭很快。 Thứ tự: chủ ngữ + trạng từ + động từ + tân ngữ.

Trong tiếng Trung, lượng từ bắt buộc phải đứng giữa số từ và danh từ: 一个人 (một người), 三个苹果 (ba quả táo), 五只猫 (năm con mèo). Mỗi danh từ có lượng từ thích hợp, không thể bỏ qua.

了 sau động từ báo rằng hành động đã kết thúc. 我看了电影 (tôi xem xong bộ phim). Không dùng 了 với hành động thường xuyên: 我每天看电影 (tôi xem phim mỗi ngày).

Đánh dấu hành động đã trải qua hoặc đã hoàn tất:

• 我去过中国 (Wǒ qùguo Zhōngguó) = "Tôi đã từng đi Trung Quốc" (kinh nghiệm)
• 我已经吃了 (Wǒ yǐjīng chīle) = "Tôi đã ăn rồi" (vừa mới xong)

Chỉ hành động đã xảy ra nhiều lần hoặc hoàn tất giai đoạn:

• 我去过中国 (Wǒ qùguò Zhōngguó) = "Tôi đã từng đi Trung Quốc" (tình trạng kinh nghiệm)
• 我已经吃了 (Wǒ yǐjīng chīle) = "Tôi đã ăn rồi" (vừa mới xong)

Từ loại phụ thuộc loại danh từ:

• 张 (zhāng): giấy, ảnh, bàn, ghế → 一张照片 (one photo)
• 只 (zhī): động vật → 一只鸟 (one bird), 一只蝴蝶 (one butterfly)

Bổ ngữ kết quả đứng ngay sau động từ.

Ví dụ: 门打开了 (mén dǎkāi le) = "cửa mở ra" (开 là kết quả của 打) 我把房间整理干净了 (wǒ bǎ fángjiān zhěnglǐ gānjìng le) = "Tôi dọn phòng sạch sẽ"

Địa điểm được liệt kê từ phạm vi lớn đến nhỏ: đất nước → tỉnh → thành phố → nơi cụ thể.

Ví dụ: 在中国北京朝阳区 (zài Zhōngguó Běijīng Cháoyáng Qū) = "ở quận Chaoyang, Bắc Kinh, Trung Quốc"

Dùng 没有 (méiyǒu) hay 没 (méi) để phủ định hành động trong quá khứ, không dùng 不.

Đúng: 我没有去 (Wǒ méiyǒu qù) = "Tôi không đi" Sai: 我不去 (quá khứ phải dùng 没有)

在 (zài) đặt trước động từ để chỉ hành động đang tiến hành.

Ví dụ: 我在看书 (Wǒ zài kàn shū) = "Tôi đang đọc sách" 他们在开会 (Tāmen zài kāihuì) = "Họ đang họp"

比 dùng để nói một vật/người hơn một vật/người khác.

Ví dụ: 他比我高 (Tā bǐ wǒ gāo) = "Anh ấy cao hơn tôi" 他比我高5厘米 (Tā bǐ wǒ gāo wǔ límǐ) = "Anh ấy cao hơn tôi 5cm"

Phó từ (trạng từ) luôn đứng trước động từ, không bao giờ đứng sau.

Đúng: 我很喜欢他 (Wǒ hěn xǐhuān tā) = "Tôi rất thích anh ấy" Sai: 我喜欢很他

个 (gè) dùng cho hầu hết danh từ chung chung, nhất là người và vật không đặc biệt.

Không dùng 个: 一杯水 (một cốc nước), 一张纸 (một tờ giấy), 一条狗 (một con chó)

Từ loại số lượng đứng giữa con số và danh từ: 一 + 量词 + 名词.

• 一个人 (yī ge rén) = một người
• 一只猫 (yī zhī māo) = một con mèo
• 一本书 (yī běn shū) = một cuốn sách

了 ở cuối câu = hành động hoàn thành hoặc có trạng thái mới. 了 sau động từ = nhấn mạnh hành động đã xảy ra.

Ví dụ: 我吃了 (Wǒ chīle) = "Tôi đã ăn rồi" vs 吃了饭 (chīle fàn) = "sau khi ăn cơm"

把 được dùng để chỉ tác nhân chủ động tác động đến đối tượng. Cấu trúc: Chủ ngữ + 把 + tân ngữ + động từ + kết quả.

Ví dụ: 我把书放在桌子上 (Wǒ bǎ shū fàng zài zhuōzi shang) = "Tôi đặt cuốn sách lên bàn"

了 ở cuối câu (không phải sau động từ) chỉ một thay đổi trạng thái mới: 现在下雨了 (Xiànzài xiàyǔ le, Bây giờ trời mưa rồi). So với 现在下雨, phiên bản có 了 nhấn mạnh một sự thay đổi hoặc tình huống mới phát sinh.

双 (shuāng) dùng cho những vật tự nhiên hoặc chế tạo thành cặp: 一双鞋 (yī shuāng xié, một đôi giày), 两双袜子 (liǎng shuāng wàzi, hai đôi tất). Nó chỉ ra rằng có hai chiếc cùng một cặp.

只 (zhī) dùng cho động vật: 一只鸟 (yī zhī niǎo, một con chim), 两只猫 (liǎng zhī māo, hai con mèo), 五只狗 (wǔ zhī gǒu, năm con chó). Đây là quy tắc cơ bản để đếm động vật trong tiếng Trung.

张 (zhāng) dùng cho những vật phẳng như giấy, bàn, giường, vé: 一张纸 (yī zhāng zhǐ, một tờ giấy), 三张票 (sān zhāng piào, ba cái vé). Đây là một trong những từ chỉ định lượng hay gặp nhất.

Trạng từ thời gian đứng trước trạng từ phương thức: 我昨天快速地读了这本书 (Wǒ zuótiān kuàisù de dúle zhè běn shū, Hôm qua tôi nhanh chóng đọc xong cuốn sách này). Không bao giờ đảo ngược thứ tự này.

Khi hai thứ bằng nhau, dùng 一样 (yīyàng) chứ không dùng 比: 我的书包和你的一样大 (Wǒ de shūbāo hé nǐ de yīyàng dà, Balo của tôi bằng balo của bạn), không phải *我的书包比你的一样大.

Dùng 比 (bǐ) để so sánh: 我的书包比你的大 (Wǒ de shūbāo bǐ nǐ de dà, Balo của tôi lớn hơn balo của bạn). Cấu trúc: [Chủ ngữ 1] + 比 + [Chủ ngữ 2] + [tính từ/động từ].

Trạng từ luôn đứng ngay trước động từ, không đứng sau: 我很喜欢这本书 (Wǒ hěn xǐhuān zhè běn shū, Tôi rất thích cuốn sách này), không phải *我喜欢很这本书. Các trạng từ thường gặp: 很 (rất), 快 (nhanh), 认真地 (một cách nghiêm túc).

个 (ge) là từ chỉ định lượng đa năng nhất, dùng cho người, vật, sự việc: 一个学生 (yī ge xuésheng, một học sinh), 五个问题 (wǔ ge wèntí, năm câu hỏi). Khi không chắc danh từ cần từ chỉ định lượng nào, 个 thường là lựa chọn an toàn.

Luôn đặt từ chỉ định lượng (measure word) giữa số và danh từ: 三个人 (sān ge rén, ba người), 两张纸 (liǎng zhāng zhǐ, hai tờ giấy), 五只猫 (wǔ zhī māo, năm con mèo). Mỗi danh từ có từ chỉ định lượng riêng, không thể bỏ qua.

Thêm 了 sau động từ để chỉ hành động đã hoàn tất: 我吃了饭 (Wǒ chīle fàn, Tôi đã ăn cơm). 了 không chỉ thời quá khứ mà chỉ trạng thái hoàn thành, có thể dùng cho tương lai: 明天我就到了 (Míngtiān wǒ jiù dàole, Ngày mai tôi sẽ đến).

把 (bǎ) được dùng khi động từ tác động trực tiếp lên đối tượng. Ví dụ: 我把书放在桌子上 (Wǒ bǎ shū fàng zài zhuōzi shàng, Tôi đặt cuốn sách lên bàn). So với 我放书在桌子上, cấu trúc 把 nhấn mạnh hành động hoàn tất.