Ngữ âm

• b (不aspirated): phát âm mà không có hơi thở thêm, như bà (把)
• p (aspirated): phát âm có hơi thở rõ ràng, như pà (怕)
• Mẹo: đặt tay trước miệng, p sẽ thổi tay bạn, b thì không

Dấu thanh (1, 2, 3, 4) thay đổi đường nét cao độ, chứ không đổi âm gốc của chữ. mā (妈), má (麻), mǎ (马), mà (骂) dùng cùng một âm tiết, chỉ khác cao độ. Đọc sai thanh là sai từ.

• -er (như ér 儿, èr 二): một vần độc lập có màu âm quặt lưỡi r
• Khi là hậu tố -r (nhi hóa), nó không tạo âm tiết riêng mà hòa vào và "nhuộm màu r" cho vần đứng trước, ví dụ zhèr (这儿), wánr (玩儿)

r (rù 入) phát âm bằng lưỡi cong lên (retroflex), khác với 'r' tiếng Anh hoặc tiếng Việt. Nó nghe khá giống 'z' nhưng với lưỡi cong hơn. Mẹo: thử phát âm 'j' rồi bỏ giọng hít, bạn sẽ có r.

• h (gốc lưỡi/vòm mềm): âm xát nhiều hơi từ phía sau miệng, như hǎo (好)
• x (vòm cứng): nhẹ hơn, phần trước lưỡi nâng gần vòm cứng, nghe như 'hs', như xiǎo (小)
• x nhẹ và cao hơn h nhiều

• -ong: miệng đóng hơn, như gōng (功)
• -ang: miệng mở hơn, như gāng (刚)
• -eng: ở giữa, như gēng (更)

Nhớ: ong (round) < eng < ang (wide)

q luôn phát âm như 'ch' trong English "cheese", chứ không phải 'k'. Ví dụ: qù (去, đi) phát âm như "chjù", không "kù". Khi gặp q + nguyên âm phía trước, hãy nghĩ ngay đến âm 'ch'.

• sh (retroflex, lưỡi hướng lên): shān (山)
• s (dental, phát âm ở răng): sān (三)
• x (palatal, lưỡi về phía trước, giống 'hs'): xiān (先)

Hai chữ đầu tiên shān và sān có thể gây nhầm lẫn, nhưng xiān hoàn toàn khác.

• -ing (như píng 平): kết thúc bằng âm mũi vòm mềm ng (gốc lưỡi chạm vòm mềm)
• -in (như pīn 拼): kết thúc bằng âm mũi lợi n (đầu lưỡi chạm lợi sau răng)
• Hãy cảm nhận chỗ đóng âm: phía sau miệng so với phía trước

• ch (quặt lưỡi): lưỡi cong lên phía sau, chī (吃, ăn)
• c (tựa răng, gần 'ts' trong "cats"): phát âm ở răng cửa, cí (词, từ)
• Mẹo: ch nghe "trầm/cong" hơn, c nghe "phẳng" hơn

Khi viết nü (女), lü (绿), ju (居), qu (去), xu (徐), chữ cái ü thường được viết gọn thành u vì không có khó khăn nhầm lẫn. Ví dụ: nü viết là nu, nhưng vẫn phát âm như nü.

• zh (quặt lưỡi): lưỡi cong lên phía sau, như zhù (住, ở)
• z (tựa răng): đầu lưỡi sau răng cửa trên, như zài (在, ở/tại)
• j (vòm cứng): phần trước lưỡi đưa lên vòm cứng, như jī (鸡, gà)

Trong các từ như 中 (zhōng), âm cuối không phải là /on/, nó là /ong/ với âm mũi ở phía sau họng. Lưỡi bạn nên hạ xuống sâu, gần như tạo ra /u/ nhưng vẫn có âm mũi /ng/.

c (như trong 次 cì) là âm tắc-xát tựa răng (alveolar), bật hơi, là cặp bật hơi của z. k (như 可 kě) là âm gốc lưỡi (velar), phát ở phía sau miệng. Hai âm này ở vị trí hoàn toàn khác nhau.

ao (如 好 hǎo) bắt đầu với /a/ rộng mở, kết thúc với /o/. ou (如 后 hòu) bắt đầu với /o/, kết thúc với /u/. Hãy nhớ thứ tự nguyên âm và đặc điểm của chúng.

l (如 拉 lā) không cong lưỡi; r (如 然 rán) cong lưỡi ngay lập tức. Đó là lý do tại sao le (了) và re (热) nghe hoàn toàn khác nhau.

n (如 你 nǐ) được tạo ra bằng lưỡi chạm nơi nhai; ng (如 唱 chàng) được tạo ra bằng phía sau lưỡi hạ xuống họng. Đây là sự khác biệt vị trí, không phải độ mạnh.

Trong le (了) và me (么), âm /e/ là mở hơn. Nhưng trong bei (背) hoặc mei (美), nó gần hơn với /ɛ/. Để đơn giản: hãy lắng nghe người bản xứ và điều chỉnh mức độ mở miệng.

Bạn không bao giờ thấy ja, qa, hoặc xa trong tiếng Trung. Những âm này (jaw-like) chỉ phù hợp với nguyên âm phía trước cao: ji (基 jī), qu (去 qù), xi (西 xī).

r (如 日 rì) có lưỡi cong lên như zh/ch/sh, không phải chạm vào chỗ nhai như z/c/s. Đó là lý do tại sao nó nghe khác và được viết riêng biệt.

Khác biệt chính là vị trí lưỡi: sh (书 shū) và s (四 sì) đều không bật hơi, nhưng sh là âm quặt lưỡi còn s là âm tựa răng. Tương tự, zh là quặt lưỡi còn z là tựa răng. Hãy nhớ: vị trí lưỡi trước, hơi sau.

ch (吃 chī) là âm tắc-xát quặt lưỡi (lưỡi cong ra sau); q (起 qǐ) là âm tắc-xát vòm cứng (phần trước lưỡi đưa lên vòm cứng). Cả hai đều bật hơi. Khác biệt chính nằm ở vị trí lưỡi, không phải ở hơi.

Khi pinyin viết xu, ju, qu, âm này luôn là /ü/ (mũi tròn). Không cần dấu chéo để nhớ điều này, các chữ cái này LUÔN tạo ra âm mũi tròn trong bối cảnh này.

zh (như trong 中 zhōng) là âm quặt lưỡi: lưỡi cong lên phía sau. z (như trong 自 zì) là âm tựa răng: đầu lưỡi chạm ngay sau răng cửa trên. Hãy cảm nhận sự khác biệt này để tránh nhầm lẫn.

Các âm đầu này có giới hạn ghép vần: b, p, m không bao giờ đi với ü hay er, và f không đi với i hay ü. Nhưng bi, pi, mi vẫn tồn tại (比 bǐ, 皮 pí, 米 mǐ). Hãy ghi nhớ những tổ hợp hợp lệ.

Những âm này có giới hạn về các âm kết hợp có sẵn. b/p/m + a/o/u hoặc âm cuối dài. Không có 'be', 'pi', 'mü' trong tiếng Trung (những từ như 'pí' không tồn tại). Hãy nhớ những phối hợp hợp lệ.

ou = o → u (bắt đầu o, kết thúc u, như 'oh'). uo = u → o (bắt đầu u, kết thúc o). Ví dụ: 后 (hòu, 'hoe') vs. 多 (duō, 'dwor'). Thứ tự của âm kép thay đổi ý nghĩa.

ei bắt đầu với e, kết thúc với i (như tiếng Anh 'ay'). ie bắt đầu với i, kết thúc với e (như 'yeh'). Ví dụ: 黑 (hēi) vs. 提 (tí), 结 (jiē) vs. 就 (jiù). Hướng âm hoàn toàn đảo ngược.

ia = i + a lướt liền. ua = u + a. uo = u + o. Hãy đọc mỗi vần thành một khối liền mạch, không tách rời từng chữ cái. Ví dụ: 家 (jiā), 瓜 (guā), 多 (duō).

h là âm xát vô thanh phát ra từ phía sau miệng/họng. f là âm xát môi-răng (môi dưới chạm răng cửa trên). Ví dụ: 何 (hé) vs. 服 (fú). h nghe nhẹ và nhiều hơi, f nghe sắc và rõ hơn.